مطالب و نوشته‌های اخیر | آرشیو

شعرهایی از میثم ریاحی در

شعرهایی از میثم ریاحی در "کتاب هفته خبر "

شعرهایی از میثم ریاحی را در شماره 171 (هفته چهارم مهر ماه 1396 ) کتاب هفته خبر ، مجله ای درباره ادبیات ، فرهنگ ، هنر ، جامعه و ... بخوانید . کتاب هفته خبر با صاحب امتیازی و مدیر مسئولی حسین واحدی پور و دبیری بخش ادبیات سید فرزام حسینی شنبه هر هفته منتشر می شود.

سه شعر از میثم ریاحی در مجله قلمیاران

سه شعر از میثم ریاحی در مجله قلمیاران

سه شعر از میثم ریاحی در بخش "کافه شعر" شماره شهریور ماه 1396 ماهنامه سراسری فرهنگی اجتماعی قلمیاران منتشر شده است .

شعری برای مقام شهید از میثم ریاحی 
در خبرگزاری ایسنا 
به مناسبت شهادت محسن حججی

شعری برای مقام شهید از میثم ریاحی در خبرگزاری ایسنا به مناسبت شهادت محسن حججی

مانندِ قَطعیتِ درخت
می میری   /   تا زنده بمانی برای من
تا چشمه ای بزرگ
در چشمه ای بزرگ
غرق باشد

نقدی بر شعر میثم ریاحی در
«کلمات بیش از آدمی رنج می‌برند»
آنتولوژی شعر شاعران معاصر

نقدی بر شعر میثم ریاحی در «کلمات بیش از آدمی رنج می‌برند» آنتولوژی شعر شاعران معاصر

هفت: بافتارهای منفرد؛ میثم ریاحی، آرش نصرت اللهی، شهرام پور رستم، کروب رضایی، حسین طوافی، مزدک پنجه‌ای، محسن موسوی میرکلایی، بهنام فرخی، موسی زنگنه، هوشنگ رئوف، حمید آل یوسف و احمد فریدمند. جذابیت‌های کلامی-لفظی، زبان فرمی، مضامین عاشقانه همراه با حس‌های نوستالژیک که گاه از زاویه عصیان به آن نگریسته شود در توصیف شعر این دسته از شاعران آمده است.

آثار میثم ریاحی | آرشیو

prev
next

" رویکرد متن به حقیقت " یادداشتی بر شعر هایی از پگاه احمدی میثم ریاحی
21 خرداد ماه 1394

هو    

 

  " رویکرد متن به حقیقت "

یادداشتی بر شعر های آسانسور ، یا مُجیب و عاشقانه ی عرفاتِ پگاه احمدی

 

" افلاطون "  مُعتقد است که واقعیت در مرتبه یِ پایین تری نسبت به حقیقت قرار دارد . یعنی از این نگاه باید واقعیت را پشتِ سر گذاشت تا حقیقت - خود - را در برابر آنچه هستیم به نمایش گذارد . بنابراین می توان شعر را حقیقتِ واقعیتی انکار شده دانست . حقیقتِ واقعیتِ جهانِ فرا واقعیت .

در خوانش شعرهای " آسانسور " ، " یا مُجیب "  و " عاشقانه یِ عَرفات " (1) می توان به میزان قابل توجه ای پرواز از واقعیت به حقیقت را نظاره گر بود و در ساحتِ کلمه از آنیاتِ شاعر به لایزالِ حقیقتِ انکار ناشدنیِ متن رسید . به عنوان مثال زمانی که شاعر در اوایلِ شعرِ "  یا مجیب "  با فرم خاصِ خویش و با به چالش کشیدن واقعیت می خواهد حقیقتی گویا دست نیافتنی را برای مخاطب ، دست یافتنی کند و اینچنین با لحنی تازه جهانی تازه را نیز به ظهور برساند و معرفی کند که خود می تواند گواهی بَر فرا واقعیتِ ناممکنی باشد که ممکن می شود .

 

* زانوهایم را در ماه ِ کامل بغل کنم

   همه چیز از حالا نزدیک است

   وَ " شمس و طغری " هم ،

   زیرا من از کناره ی سینی ها می ریزم اگر دروغ بگویم

   زیرا من

   مثلث اَم  را در خون ، پرت کرده ام

   دریا از ایوانم تا زیتون می آید

   زیرا حالا ، همه چیز از حالا نزدیک است

   وَ من

   که تمام ِ سلسله ام تاریک شد ،

   تاریخ ام !                                   " یا مجیب "

 

« پُل والری » می گوید : " شعر ، هنر زبان است . چرا که زبانی پنهان و مرموز درون زبانِ عادی وجود دارد که کشف آن نیازمند کنجکاوی و تلاشی هنرمندانه است . "  " پگاه احمدی " این زبان را می شناسد و هنرمندانه آن را به کار می بندد و از این طریق آثارش را از ظرافت هایی برخوردار می کند که خاصِ خود اوست . مثل وقتی که در پایان " عاشقانه ی عرفات " با زبانی آمیخته به طنزی تلخ می سُراید :

 

* وااااااااااااااااااااای !

   گلوی تاریخی ام از تاریکی ام خفه شد .

   دعای عَلقمه هم خواند

   به پشت  هم خوابید ،

   اما شما که پوست ِ ببرید ،

   در موزه ی " حیات وحش " چه کردید ؟

   شما که مُد بودید !

   شما که هی بالا انداختید ،

   پائین آمدید وُ دوباره به سقف چسبیدید ...              

                                                          " عاشقانه ی عرفات "                                                                

 

نکته ای که بیش از پیش  به ویژه در شعر های " یامُجیب " و " عاشقانه ی عرفات"  او جلب توجه می کند ، زبانِ پنهان و مرموزِ دیگری است که در زبانِ شعر وجود دارد ؛ زبانی که کشفِ آن  نیاز به کنجکاوی و تلاشِ مُستمر و بیشتری دارد و حاصلِ تفکّرِ معنوی ست که جاری در مراتبِ سُلوک می باشد و واژگانِ خاصِ خود را می طلبد . این زبان چیزی نیست جز زبانِ عرفان [ و یا چیزی بسیار شبیه به آن ] . زبانِ عرفان ، زبانِ ایجاز است و حالات و ایده ها و انگاره ها از انگیزیسیون مُتعلّق به خود شاعر برخوردار است و بیان آن با کمترین توضیح و بیشترین تاثیر ارایه می گردد . با این حال شاعر در این شعر ها علاوه بر اینکه در عرفانِ تَنیده بر تَنِ مَتن به دنبال تَوسّل و تَوصّل است ، جامعه و اجتماعِ خویش را نیز مانندِ همیشه دخیل می داند و در شعر تَلفیقی از این دو را با هم به تصویر می کشد . به همین دلیل ما با متنی خاص و خاضع و خاطف روبه رو هستیم که نشأت از نوعِ جهان بینی و روشناسیِ شاعر دارد .  

اجرایِ شعر آنچنان روان جلوه می کند که گویی با فضایی سهل مُواجه ایم . اما هنگامی که با تأمّلِ بیشتر در شعر عمیق می شویم با فضایی جُنون آمیز و نمایشِ نوینی از قواعد روبه رو ایم که ما را به گُمگَشتگیِ ناگهانی در متن دچار می کند که آفرینشگرِ آن خواسته یا ناخواسته با تَبحّری ناب و نامتعارف مخاطبِ خویش را به مشارکت آنچه که حاصلِ مکاشفه یِ درونی و بیرونی اوست وا می دارد .

 

* زیرا من بر پله های شکسته ی " سیّد موسا موسوی " – دعا نویس ِ قلعه حسن خان – نشسته بودم وَ فکر می کردم هنوز امیدی هست ...

 

پس با زانوهایم سینه زدم وَ با صورتم نشستم زیر ِ آب های چهل تاس !

زیرا من باید از " پیشدادیان " تا کنار ِ سینی ِ نعنا درنگ می کردم

زیرا که آفتاب می تابید

وَ یکی از ما هزارتن ، زیباترین زن ِ همسایه بود

 

حالا نزدیک است 

دایره های سرگیجه را دورِ سرم می پیچم با نورِ سرد ِ مایل به آبی ِ کمرنگ

زیرا من باید لای خیزران نفس بکشم

پس می رویم از نِی در گردنم

زیرا مثل خاک منقلبم مثل خاک منقلبم مثل خاک

زیرا فکر می کنم که اجابت شدم 

وَ چیزی حک شد برای همیشه بر " شرف ِ شمس " .          " یا مجیب "

                                                                  

*  ما هیچوقت به موزه نرفتیم ، رفته ایم ؟

    از گوش ماهی ها وُ گلویم شروع  شد ؟ 

    یا دیگر در این هوای تیغ تیغ

    که صندلی هایش به صندلی هایش فشار می آورد ،

    " دعای علقمه " ام مُد نبود ؟ !                            " عاشقانه ی عرفات "

                                                      

* از قیچی قوی ترم

   وقتی که گربه های مادّه حرکت می کنند

   نیاز ِ مهم تری به حس کردن ، به دست ، پوست ، نوشتن احساس می کنم 

   مربّع ها را برمی دارم در هوای آزاد می گذارم

   که مطمئن شوم چیزی

   روی مرا نپوشانده ست                            " آسانسور "

                                                                                                   

استفاده های بِجا و ارجاعات درونی و بیرونی شاعر نیز در نوعِ خود قابلِ تأمل است . مثلا به کار بردن " دعای علقمه یا صَفوان " (2) در شعرِ " عاشقانه ی عرفات " که بنابر روایات معمولا آن را پس از زیارت مخصوصه روز عرفه و زیارت عاشورا می خوانند و یا به کار بردن ترکیب " هوایِ تیغ تیغ " که متناسب است با حال و هوایِ شعر که ضمنِ اشاره به دیروز ، امروز خود را نیز هرگز فراموش نکرده است :

 

* چطور فراموش اش کنم ؟

   کسی نمی داند که عاشقانه ی عرفات است

   یعنی تمام نوحه های پیرهنم پاره پاره بود ؟

   و این هوای تیغ تیغ ،

   " دعای عَلقمه " ام  نیست ؟              " عاشقانه ی عرفات "

                                        

 

و همچنین نامِ " یا مُجیب " که در آغازِ " دعایِ علقمه"  آمده است و می تواند حاکی از پیوندهایِ درونیِ خاصِ میانِ این شعر و شعرِ " عاشقانه ی عرفات "  باشد :

 

* یا اللهُ یا اللهُ یا اللهُ یا مُجیب                 " دعای علقمه "    

                                                     

در بعضی از سطر ها نیز تَواتر و تَرتُّبِ ترکیب ها و واژگان به متن سوایِ مفاهیمِ مدِّ نظر ، فرآیندِ جذّاب و دینامیکی بخشیده است :

 

* سفیدی ِ گچی ِ خواب ،

   سفیدی ِ گچی ِ طاق های گنبدی ِ اصفهان

   سفیدی ِ گچی ِ راه راه ِ ترک های ران             " عاشقانه ی عرفات "   

                                                     

* زیرا مثل خاک مُنقلبم مثل خاک مُنقلبم مثل خاک           " یا مجیب "                     

                                                                  

چند گانه بودن وَ یا چند آوایی شعر از خصیصه های بارز شعر های " پگاه احمدی" است . شعر او بستر اتفاق های گوناگونی ست و امکان چند تفسیر مختلف را در یک زمان بروز می دهد و به اصطلاح ، معنا را به تأخیر می اندازد  ؛ این به دلیل ذاتِ " ضدِّ واقع گرا " سطر ها ست . کلمات در شعر ماهیّت خود را از دست می دهند و جامه ی نو به تن می کنند ، در واقع از واقعیت می گذرند تا حقیقت باشند . یکی از نقاطِ قوّت شاعر نیز همین دست نیافتنی بودن معناست ؛ اینکه مخاطبِ خود را وادار می سازد تا بر سرِ مفاهیمی لغزنده قدم گذارد ، مکانی که در آن گویا ضمنِ یکپارچگی فرم و کمپوزیسیونِ قابلِ اعتنا و تعلیق ، همه ی نظام ها و بطور کُل جهان ، پس از یک فروپاشی کامل ، دوباره شکل گرفته است ، شکلِ بی شکلی . « نوعی دگرگونی ، که نقطه ی رادیکالِ نظام است . جایی که نه قانونی وجود دارد و نه نظام نمادینی . » (3)

 

* بله لطفا ،

   نه اصلا ،

   گاهی چرا !

 

   شلوغ تر از شیشه ها

   به جایی می رسم که می توانستم

   خلوت هم در آن برای همیشه شکل بگیرم

   راضی
   وَ مثل ِ یک بُرِش [ چطور بگویم ] رُ لِت             " آسانسور "

 

 

* با موهایم مشکی ، زیرا

     خاکم مشکی ، زیرا

    ایوانم ، مشکی                    " یا مجیب "                     

                           

* پس ما زن های همسایه ،

   با سینی هامان بر ایوان وَ سینه هامان لای کبوتران ،

   به هم نگاه نکردیم

   زیرا من بلند گریه می کردم

   وَ چانه ام از سنگ وُ باد ، پر شده بود

   زیرا من

   باید همیشه چیزی برای رطوبت پیدا کنم

   زیرا من

   از کناره ی سینی ها می ریزم اگر دروغ بگویم

   من – سِرّ ُ المستتر – با زن های همسایه گفته ام

   یکی از ما هزارتن ، زیباتر است

 

   یکی از ما ،

   فاحش ترین دروغ ِ درختان ِ سردسیر ، در برج ِ ابتر است

                                                                           " یا مجیب "         

 

 " پگاه احمدی " با تمایل به تَمَرّد از تاریکی و گریز به سمتِ روشناییِ درون ، روشنایِ تابلویی را که خلق کرده است حفظ می کند و به یک کُنتراستِ مطلوب می رسد .

 

* حلقه های دایره باز است

   نور می آید

   وَ  گوشه هایم  را در آب فرو می بَرَد

                                                      " عاشقانه ی عرفات "

 

                                                                                                       « میثم ریاحی /

                                                                                               سی اُم مُرداد ماهِ 86 »   

   

- پانویس :

  1. مَدِّ نظر نگارنده : شعر یا مُجیب چاپِ ماهنامه ی بین المللی نوشتا ، شماره 3 - ص 24 ، شعرِ آسانسور چاپ سایت کتابِ شعر و شعر عاشقانه ی عرفات چاپِ سایت ادبی والس بوده است .
  2. دعایِ صَفوانِ بن مِهران معروف به دعایِ عَلقمه بن مُحمّد حضرمی
  3. ژان بودریار

 

- چاپ اول این متن در سایت ادبی سابق والس بوده است .

- چاپ بعدی آن در نشریه گلشن مهر با این لینک

دیدگاهتان را در مورد این مطلب بیان کنید :
نام و نام خانوادگی *
ایمیل
وب سایت
متن پیام *
  کد امنیتی
کد امنیتی *
 
دیدگاه کاربران:

دیدگاهی وجود ندارد